ENDOMETRIOZ VA MARKAZIY ASAB TIZIMI: GORMONAL DISBALANS VA NEVROLOGIK SIMPTOMLARNING KLINIK TAHLILI

Endometrioz — reproduktiv yoshdagi ayollar orasida keng tarqalgan surunkali estrogen‑bog‘liq ginekologik kasallik bo‘lib, vaginal, pelvik og‘riqlar, dysmenoreya va bepushtlik kabi typik simptomlar bilan tavsiflanadi. So‘nggi yillarda endometrioz bilan og‘rigan bemorlar orasida surunkali bosh og‘riqlari, nevropatik og‘riqlar, konsentratsiya buzilishi va ruhiy holatlar bilan bog‘liq nevrologik simptomlarning yuqori darajada uchrashi qayd etilgan. Bu hodisaning asosiy mexanizmlari gormonal disbalans (ayniqsa estrogen dominantligi), proinflammatory sitokinlar yallig‘lanishi, miyelin strukturasi buzilishi, periferik va markaziy sensizatsiya jarayonlarini o‘z ichiga oladi. Yuqori darajadagi klinik va fundamental tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, endometriozga xos gormonal o‘zgarishlar markaziy asab tizimining struktura va funksiyasini erkak yoki ayol jinsiy gormonlar hamda immun omillar orqali bevosita ta’sir qiladi. Endometrioz bilan og‘riganlar ko‘pincha estrojen‑bog‘liq migren, surunkali pelvik og‘riq bilan birga bosh og‘riq, charchoq, chalg‘ishlar va ruhiy holat buzilishi kabi nevrologik simptomlarni sezadilar. Ushbu maqolada endometrioz va nevrologik simptomlar o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlik, patofiziologik asoslar, gormonal mexanizmlar, yallig‘lanish reaktsiyalari, diagnostika protokollari va terapiya strategiyalari — xususan multimodal yondashuvlar — chuqur tahlil qilinadi. Maqola klinik kuzatuvlar, empirik tadqiqotlar, biologik markerlar va molekulyar mexanizmlar asosida xalqaro darajada baholanadi.