{"paper_id":"b362bba1-f97f-41a3-8d22-c8822ce30b0b","body_text":"Вісь «мікробіом – імунна система – ендометріоз»: новий погляд на патогенез і перспективи лікування\nАнотація\nВступ. Ендометріоз є хронічною естрогензалежною запальною недугою, що характеризується наявністю ендометрій подібної тканини поза межами порожнини матки та уражає близько 10,0 % жінок репродуктивного віку. Незважаючи на значний прогрес у вивченні патогенезу хвороби, механізми виникнення і наростання тяжкости ендометріозу остаточно не з’ясовані. Особливу увагу привертає роль мікробіому як потенційного чинника, здатного впливати на імунну відповідь, гормональний гомеостаз, хронічне запалення, виникнення ендометріоїдних вогнищ.\nМета. Узагальнити й критично проаналізувати сучасні наукові дані щодо ролі мікробіоти в патогенезі ендометріозу, а також оцінити перспективи використання мікробіоморієнтованих підходів у діягностиці та лікуванні недуги.\nМатеріяли й методи. Здійснено наративний огляд сучасної наукової літератури з використанням баз даних PubMed, Scopus, Web of Science та Google Scholar. Проаналізовано результати оригінальних досліджень, систематичних оглядів, метааналізів і експериментальних робіт, присвячених вивченню взаємозв’язку між мікробіомом та ендометріозом.\nРезультати. Сучасні дослідження свідчать, що ендометріоз асоціюється зі змінами мікробного складу в різних анатомічних нішах, є зокрема, в кишковому, вагінальному, ендометріяльному і перитональному мікробіомах. Мікробний дисбіоз може брати участь у патогенезі хвороби через порушення метаболізму естрогенів за участю естроболому, модифікації вродженої й адаптивної імунної відповіді, підтриманні хронічного запалення, активації нейроімунних механізмів болю та епігенетичній регуляції експресії генів. З’ясовано, що зміни мікробіоти можуть впливати на функціювання макрофагів, природних кілерів, Т-лімфоцитів, продукцію цитокінів і сигнальні шляхи, асоційовані з виживанням і наростанням тяжкости ендометріоїдних вогнищ. Окрім патогенетичного значення мікробіом розглядають як перспективне джерело нових біомаркерів для ранньої діягностики ендометріозу та потенційну терапевтичну мішень. Найперспективнішими напрямами вважають використання пробіотиків, пребіотиків, дієтичної корекції та інших методів модифікації мікробного середовища.\nВисновки. Нагромаджені дані підтверджують важливу роль осі «мікробіом – імунна система – ендометріоз» у виникненні й наростанні тяжкости недуги. Мікробіом слід розглядати як активного учасника патогенетичних процесів, а не лише як супутній чинник. Подальші дослідження із застосуванням мультиомних технологій можуть сприяти створенню нових персоналізованих методів діягностики, прогнозування перебігу та лікування ендометріозу.\nПосилання\nAhn SH, Monsanto SP, Miller C, Singh SS, Thomas R, Tayade C. Pathophysiology and immune dysfunction in endometriosis. Biomed Res Int. 2015;2015:795976. doi: 10.1155/2015/795976\nAta B, Yildiz S, Turkgeldi E, Brocal VP, Dinleyici EC, Moya A. The Endobiota Study: Comparison of vaginal, cervical and gut microbiota between women with stage 3/4 endometriosis and healthy controls. Sci Rep. 2019;9(1):2204. doi: 10.1038/s41598-019-39700-6\nBaker JM, Al-Nakkash L, Herbst-Kralovetz MM. Estrogen-gut microbiome axis: physiological and clinical implications. Maturitas. 2017;103:45-53. doi: 10.1016/j.maturitas.2017.06.025\nBecker CM, Bokor A, Heikinheimo O, Horne AW, Jansen F, Kiesel L et al. ESHRE guideline: endometriosis. Hum Reprod Open. 2022;(2):hoac009. doi:10.1093/hropen/hoac009\nBulun SE, Yilmaz BD, Sison C et al. Endometriosis. Endocr Rev. 2019;40(4):1048-1079. doi: 10.1210/er.2018-00242\nBurney RO, Giudice LC. Pathogenesis and pathophysiology of endometriosis. Fertil Steril. 2012;98(3):511-519. doi: 10.1016/j.fertnstert.2012.06.029\nChadchan SB, Cheng M, Parnell LA, Yin Y, Schriefer A, Mysorekar IU et al. Antibiotic therapy with metronidazole reduces endometriosis disease progression in mice: A potential role for gut microbiota. Hum Reprod. 2019;34(6):1106-1116. doi: 10.1093/humrep/dez041\nChadchan SB, Kommagani R. The gut microbiota and reproductive disorders: mechanistic insights and therapeutic implications. Front Endocrinol (Lausanne). 2022;13:879643. doi: 10.3389/fendo.2022.879643\nChapron C, Marcellin L, Borghese B, Santulli P. Rethinking mechanisms, diagnosis and management of endometriosis. Nat Rev Endocrinol. 2019;15(11):666-682. doi: 10.1038/s41574-019-0245-z\nGiudice LC. Clinical practice. Endometriosis. N Engl J Med. 2010;362(25):2389-2398. doi: 10.1056/NEJMcp1000274\nHoushdaran S, Giudice LC. Epigenetics and endometriosis. Semin Reprod Med. 2014;32(3):220-227. doi: 10.1055/s-0034-1371083\nHuang L, Liu B, Liu Z, Feng G, Liu M, Wang Y et al. Gut microbiota exceeds cervical microbiota for early diagnosis of endometriosis. Front Cell Infect Microbiol. 2021;11:788836. doi: 10.3389/fcimb.2021.788836\nJiang I, Yong PJ, Allaire C, Bedaiwy MA. Intricate connections between the microbiota and endometriosis. Int J Mol Sci. 2021;22(11):5644. doi: 10.3390/ijms22115644\nKobayashi H, Higashiura Y, Shigetomi H. Gut and reproductive tract microbiota: Insights into the pathogenesis of endometriosis. Biomed Rep. 2023;19:43. doi: 10.3892/br.2023.1638\nKobayashi H, Imanaka S, Nakamura H, Tsuji A. Understanding the role of epigenomic, genetic and environmental factors in the development of endometriosis. Reprod Med Biol. 2014;13(4):177-187. doi: 10.1007/s12522-014-0189-8\nKwa M, Plottel CS, Blaser MJ, Adams S. The intestinal microbiome and estrogen receptor-positive female health conditions. Nat Rev Endocrinol. 2016;12(10):585-594. doi: 10.1038/nrendo.2016.90\nLeonardi M, Hicks C, El-Assaad F, El-Omar E, Condous G. Endometriosis and the microbiome: A systematic review. BJOG. 2020;127(2):239-249. doi: 10.1111/1471-0528.15916\nMorotti M, Vincent K, Becker CM. Mechanisms of pain in endometriosis. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2017;209:8-13. doi: 10.1016/j.ejogrb.2016.07.497\nQin R, Tian G, Liu J, Cao L. The gut microbiota and endometriosis: From pathogenesis to diagnosis and treatment. Front Cell Infect Microbiol. 2022;12:1069557. doi: 10.3389/fcimb.2022.1069557\nSaunders PTK, Horne AW. Endometriosis: etiology, pathobiology, and therapeutic prospects. Cell. 2021;184(11):2807-2824. doi: 10.1016/j.cell.2021.04.041\nSer HL, Tan LT, Mustafa M et al. Current updates on the role of microbiome in endometriosis: A narrative review. Microorganisms. 2023;11(2):360. doi: 10.3390/microorganisms11020360\nSobstyl A, Chałupnik A, Mertowska P, Grywalska E. How do microorganisms influence the development of endometriosis? Int J Mol Sci. 2023;24(13):10920. doi: 10.3390/ijms241310920\nSvensson A, Brunkwall L, Roth B, Orho-Melander M, Ohlsson B. Associations between endometriosis and gut microbiota: current evidence and future perspectives. Front Microbiol. 2024;15:1298214. doi: 10.3389/fmicb.2024.1298214\nTalwar C, Singh V, Kommagani R. The gut microbiota: A double-edged sword in endometriosis. Biol Reprod. 2022;107(4):881-901. doi: 10.1093/biolre/ioac147\nTaylor HS, Kotlyar AM, Flores VA. Endometriosis is a chronic systemic disease: Clinical challenges and novel innovations. Fertil Steril. 2021;115(3):537-546. doi: 10.1016/j.fertnstert.2020.12.005\nUzuner C, Jackson KS, Lucas N, et al. The bidirectional relationship between endometriosis and the microbiome. Front Endocrinol (Lausanne). 2023;14:1110824. doi: 10.3389/fendo.2023.1110824\nVallvé-Juanico J, Houshdaran S, Giudice LC. The endometrial immune environment in endometriosis. Hum Reprod Update. 2019;25(5):564-591. doi:10.1093/humupd/dmz018\nZhang C, Wang X, Li Y et al. Microbiome dysbiosis and endometriosis: emerging mechanisms and therapeutic opportunities. Int J Mol Sci. 2024;25(7):3812. doi: 10.3390/ijms25073812\nZhao N, Hao T, Zhang F, Ni Q, Zhu D, Wang Y, Shi Y, Mi X. Application of machine learning techniques in the diagnosis of endometriosis. BMC Womens Health. 2024;24:491. doi: 10.1186/s12905-024-03308-8\nZondervan KT, Becker CM, Missmer SA. Endometriosis. N Engl J Med. 2020;382(13):1244-1256. doi: 10.1056/NE-JMra1810764","source_license":"CC0","license_restricted":false}